Linux

24 makale

Linux, açık kaynaklı ve ücretsiz bir işletim sistemidir. Unix tabanlı olan bu sistem, çok sayıda dağıtım (distribution) seçeneği ile kullanıcıların farklı ihtiyaçlarına göre özelleştirilebilir. Linux, özellikle sunucu, masaüstü bilgisayarlar ve mobil cihazlar gibi birçok alanda kullanılmaktadır. Güvenliği, stabilitesi ve esnekliği ile bilinen Linux, yazılım geliştirme, ağ yönetimi ve sistem yönetimi gibi profesyonel alanlarda tercih edilir. En popüler Linux dağıtımları arasında Ubuntu, CentOS, Debian, ve Red Hat Enterprise Linux bulunmaktadır.

Linux rehberi: sunucu yönetimine giriş

Linux, açık kaynak kodlu bir işletim sistemi çekirdeğidir ve Ubuntu, Debian, AlmaLinux, Rocky Linux gibi dağıtımlar bu çekirdeğin üzerine kurulur. Web sunucularının büyük bölümü Linux üzerinde çalışır; kararlılığı, lisans maliyeti olmaması ve geniş yazılım desteği bunun başlıca nedenleridir. Bu kategoride Linux temel komutları, sunucu kurulumu, servis yönetimi, güvenlik ve sorun giderme hakkında yazılar bulabilirsiniz.

Dağıtım seçimi

Dağıtımlar temel olarak iki aileye ayrılır: Debian ailesi (Debian, Ubuntu) apt paket yöneticisini, Red Hat ailesi (RHEL, AlmaLinux, Rocky Linux, CentOS Stream) dnf ya da yum paket yöneticisini kullanır. Sunucularda uzun süreli destek (LTS) sürümlerini tercih etmek, sık sürüm yükseltme ihtiyacını azaltır. Seçimde kullanacağınız yazılımın resmî olarak hangi dağıtımları desteklediğine bakmak en sağlıklı yoldur.

İlk öğrenilmesi gereken komutlar

ls, cd, cp, mv ve rm dosya ve dizin işlemleri; cat, less ve tail dosya içeriğini görüntüleme; grep metin arama; chmod ve chown izin ve sahiplik ayarları için kullanılır. systemctl servisleri yönetir, journalctl sistem günlüklerini gösterir. df ve du disk kullanımını, free bellek durumunu, top ya da htop çalışan süreçleri gösterir. Bu komutlarla günlük işlerin büyük kısmı yapılabilir.

İzinler ve kullanıcılar

Linux'ta her dosyanın bir sahibi, bir grubu ve okuma, yazma, çalıştırma izinleri vardır. Web sitelerinde dosya izinlerinin gereğinden geniş verilmesi (ör. 777) ciddi bir güvenlik açığıdır; dizinler için genellikle 755, dosyalar için 644 yeterlidir. Günlük işlerde root yerine sudo yetkisi verilmiş ayrı bir kullanıcı kullanmak, hatalı bir komutun etkisini sınırlar.

Güvenlik ve bakım

SSH girişini anahtarla yapmak, root ile doğrudan girişi kapatmak, güvenlik duvarında yalnızca gereken portları açmak ve güncellemeleri düzenli uygulamak temel adımlardır. Disk dolması, bellek yetersizliği ve servislerin durması gibi sorunları erken fark etmek için kaynak kullanımını izlemek gerekir. Bellek darboğazlarında swap alanı geçici bir rahatlama sağlar, ancak kalıcı çözüm genellikle daha fazla RAM ya da uygulama ayarıdır.

Sık sorulan sorular

Linux hosting ile Windows hosting arasındaki fark nedir? PHP, MySQL ve WordPress gibi yazılımlar Linux'ta yaygın çalışır; ASP.NET ve MSSQL gerektiren siteler için Windows hosting gerekir.

Bir servisin neden çalışmadığını nasıl bulurum? systemctl status komutu servisin durumunu ve son hata satırlarını gösterir; ayrıntı için journalctl -u servis_adı ile günlükleri inceleyin.

Sık yapılan hatalar

rm -rf gibi geri alınamaz komutları hedefini iki kez kontrol etmeden çalıştırmak, veri kaybının en bilinen nedenlerindendir. Bir sorunu çözmek için dosya izinlerini 777 yapmak sorunu gizler ama güvenlik açığı oluşturur. Güvenlik duvarını yapılandırırken SSH portunu açmayı unutmak, sunucuya uzaktan erişimin kesilmesine yol açar. Günlük dosyalarının döndürülmemesi (log rotation) zamanla diskin dolmasına neden olur; logrotate bu işi otomatik yapar.

Pratik ipuçları

Uzun süren işlemleri screen ya da tmux içinde çalıştırmak, bağlantı koptuğunda işlemin durmasını önler. Komut geçmişi (history) daha önce kullandığınız komutları hızlıca bulmanızı sağlar. Bir komutun ne yaptığından emin değilseniz man sayfası ya da --help seçeneği kısa bir açıklama verir. Sık yaptığınız işleri küçük kabuk betiklerine dönüştürmek hem zaman kazandırır hem de hataları azaltır.

Bu kategoride neler var?

Yazılar; Linux'un ne olduğu ve dağıtım seçimi gibi temel konulardan başlayarak sunucu yönetiminde en çok kullanılan terminal komutlarına, swap alanı oluşturmaya, hata günlüklerini okumaya, Node.js ve Python Django gibi uygulamalar için sunucu yapılandırmasına kadar uzanır. Linux hosting ile Windows hosting arasındaki farkları anlatan yazı, hangi hizmetin size uygun olduğuna karar verirken yardımcı olur. Yeni başlıyorsanız temel komutlar yazısıyla başlayıp sonra servis yönetimi ve güvenlik konularına geçebilirsiniz.

Linux'ta yazılım nasıl kurulur? Çoğu yazılım dağıtımın paket yöneticisiyle kurulur: Debian ve Ubuntu'da apt install, AlmaLinux ve Rocky Linux'ta dnf install komutu kullanılır. Paket yöneticisi bağımlılıkları otomatik olarak kurar ve güncellemeleri tek komutla yapmanızı sağlar.