Linux’ta GRUB Kurtarma Modları: Şifre Sıfırlama ve Sistem Kurtarma

Sunucun 4 dk okuma

GRUB (GRand Unified Bootloader), Linux sistemlerin çoğunda bilgisayar açılırken işletim sistemini yükleyen önyükleyicidir. Sistem açılmadığında, şifre unutulduğunda veya bir güncelleme sonrası sorun çıktığında GRUB’un sunduğu kurtarma seçenekleri sistemi yeniden kurmadan onarmanızı sağlar. Bu yazıda GRUB menüsüne nasıl girileceğini, Ubuntu kurtarma modunu, şifre sıfırlamayı ve grub rescue> hatasının çözümünü adım adım anlatıyoruz.

Linux konusunu anlatan çizim

GRUB Menüsüne Nasıl Girilir?

Tek işletim sistemli kurulumlarda GRUB menüsü çoğu zaman gizlidir ve sistem doğrudan açılır. Menüyü göstermek için Ubuntu belgelerine göre:

  • BIOS sistemlerde: Bilgisayar açılırken, Ubuntu logosu görünmeden önce Shift tuşunu basılı tutun.
  • UEFI sistemlerde: Firmware yüklenirken Esc tuşuna (gerekirse birkaç kez) basın. Hızlı açılış (fast boot) nedeniyle süre kısa olabilir; ilk denemede olmazsa tekrar deneyin.

Bir sunucuda GRUB menüsüne SSH ile ulaşılamaz; çünkü menü, işletim sistemi ve SSH servisi başlamadan önce görünür. VPS sunucu kullanıyorsanız sağlayıcınızın kontrol panelindeki VNC/konsol ekranından sunucuyu yeniden başlatıp menüye bu şekilde erişirsiniz.

GRUB’daki Kurtarma Ortamları

“GRUB kurtarma modu” denince genellikle birbirinden farklı üç ortam kastedilir:

OrtamNasıl açılır?Ne işe yarar?
Kurtarma modu (recovery mode)Menüde “Advanced options” altındaki “(recovery mode)” girdisiSistemi en az servisle açar; root kabuğu, dosya sistemi denetimi, paket onarımı gibi seçenekler sunar
GRUB komut satırı (grub>)Menüdeyken c tuşu; Esc ile menüye dönülürDiskleri listeleme, çekirdeği elle yükleme gibi GRUB komutlarını çalıştırır
Kurtarma kabuğu (grub rescue>)Kendiliğinden açılır: GRUB, normal modülünü yükleyemediğindeÇok sınırlı komutlarla GRUB’un dosyalarını bulup normal menüye geçmeyi sağlar

Ubuntu Kurtarma Moduna Girmek

  1. Bilgisayarı veya sunucuyu yeniden başlatın ve GRUB menüsünü açın.
  2. Advanced options for Ubuntu girdisini seçin.
  3. Sonu (recovery mode) ile biten çekirdek girdisini seçip Enter‘a basın.
  4. Açılan kurtarma menüsünde ihtiyacınız olan seçeneği seçin. Bu menüde dosya sistemini denetleme (fsck), bozuk paketleri onarma (dpkg), GRUB’u güncelleme ve root kabuğuna geçme gibi seçenekler bulunur.

Root kabuğunda kök bölüm salt okunur olarak bağlanır. Değişiklik yapabilmek için önce yazılabilir hale getirin; /home veya /boot gibi diğer bölümler gerekiyorsa ardından hepsini bağlayın:

mount -o remount,rw /
mount --all

GRUB ile Linux Şifresi Sıfırlama

Kullanıcı şifrenizi unuttuysanız kurtarma modundaki root kabuğu üzerinden yeni şifre belirleyebilirsiniz:

mount -o remount,rw /
passwd kullanici_adi
sync
reboot

kullanici_adi yerine kendi kullanıcı adınızı yazın; kullanıcı adını hatırlamıyorsanız ls /home komutuyla görebilirsiniz. passwd yeni şifreyi iki kez ister. Yeniden başlattıktan sonra yeni şifreyle giriş yapabilirsiniz.

Kurtarma modu girdisi olmayan dağıtımlarda yöntem farklıdır. Örneğin RHEL, AlmaLinux ve Rocky Linux gibi dağıtımlarda root şifresi, menü girdisi düzenlenerek açılan özel bir ortamdan sıfırlanır; bu durumda dağıtımınızın resmi belgelerindeki adımları izleyin.

Menü Girdisini Geçici Olarak Düzenlemek

GRUB menüsünde bir girdinin üzerindeyken e tuşuna basarsanız o girdinin komutlarını düzenleyebilirsiniz. Örneğin hatalı bir ekran kartı sürücüsü yüzünden sistem açılmıyorsa linux ile başlayan satırın sonuna çekirdek parametresi ekleyebilirsiniz. GRUB kılavuzuna göre düzenlenmiş girdiyi başlatmak için Ctrl+X, değişikliklerden vazgeçip menüye dönmek için Esc kullanılır.

Bu düzenlemeler kalıcı değildir; yalnızca o açılış için geçerlidir. Kalıcı değişiklik için Ubuntu/Debian’da /etc/default/grub dosyasını düzenleyip sudo update-grub komutunu çalıştırmanız gerekir.

“grub rescue>” Hatası Nasıl Çözülür?

Ekranda yalnızca grub rescue> istemi görünüyorsa GRUB, menüyü göstermek için gereken normal modülünü yükleyememiştir. Bu genellikle disk veya bölüm yapısı değiştiğinde, /boot bölümü taşındığında ya da başka bir işletim sistemi kurulduğunda olur. Geçici çözüm için önce mevcut ayarlara ve disklere bakın:

set
ls
ls (hd0,gpt2)/

ls komutu disk ve bölümleri listeler. İçinde /boot/grub klasörü olan bölümü bulduğunuzda (aşağıdaki örnekte (hd0,gpt2)) GRUB’a doğru konumu gösterip normal moda geçin:

set prefix=(hd0,gpt2)/boot/grub
set root=(hd0,gpt2)
insmod normal
normal

Sistem açıldıktan sonra sorunun tekrar etmemesi için GRUB’u yeniden kurun ve yapılandırmayı güncelleyin (Ubuntu/Debian örneği; disk adını kendi sisteminize göre değiştirin):

sudo grub-install /dev/sda
sudo update-grub

GRUB kılavuzu, BIOS sistemlerde GRUB’un bir bölüm yerine diskin tamamına kurulmasının daha sağlam olduğunu ve işletim sistemindeki ilk diskin, firmware’in açılış yaptığı disk olduğunun varsayılmaması gerektiğini belirtir.

Güvenlik Notu

Yukarıdaki adımlar, sisteme fiziksel ya da konsol erişimi olan herkesin şifre sıfırlayabileceğini de gösterir. Bunu sınırlamak için GRUB’a şifre koruması eklenebilir (şifre korumalı menüde girdi düzenlemek için önce p tuşuyla şifre girilir) ve diskler şifrelenebilir. Sunucularda ise konsol erişimini veren kontrol paneli hesabının güçlü bir şifre ve iki adımlı doğrulamayla korunması önemlidir.

Sonuç

GRUB’un kurtarma modu, komut satırı ve grub rescue> kabuğu; açılmayan bir sistemi onarmak, unutulan şifreyi sıfırlamak ve önyükleme sorunlarını gidermek için yeniden kuruluma gerek bırakmayan araçlardır. Herhangi bir onarım işleminden önce önemli verilerinizin güncel bir yedeğini almayı unutmayın.

Kategoriler

Son yazılar