IPv4 Nedir? Adres Yapısı, Alt Ağ Maskesi, CIDR ve IPv6 Farkı

IPv4 nedir? IPv4 (Internet Protocol version 4), internete ve yerel ağlara bağlı cihazları tanımlamak için kullanılan 32 bitlik adresleme sistemidir. Bir IPv4 adresi noktalarla ayrılmış ve her biri 0–255 arasında olan dört sayıdan oluşur (ör. 192.0.2.10). 32 bit, toplam 2³² yani yaklaşık 4,3 milyar farklı adres demektir.

IPv4 1981’de RFC 791 ile tanımlandı ve bugün hâlâ internet trafiğinin önemli bir kısmını taşıyor. Bu rehberde IPv4 adresinin yapısını, alt ağ maskesi ve CIDR gösterimini, özel ve genel IP aralıklarını, NAT’ı, IPv4 adreslerinin neden tükendiğini ve IPv4 ile IPv6 arasındaki farkları anlatıyoruz.

IPv4 adresi nasıl okunur?

Bir IPv4 adresi aslında 32 tane 0 ve 1’den oluşur. Okumayı kolaylaştırmak için bu 32 bit, 8’er bitlik dört gruba (oktet) bölünür ve her oktet ondalık sayıyla yazılır:

	1. oktet	2. oktet	3. oktet	4. oktet
Ondalık	192	168	1	10
İkili	11000000	10101000	00000001	00001010

8 bit en fazla 255 değerini alabildiği için bir oktet 255’ten büyük olamaz; 192.168.1.300 geçerli bir IPv4 adresi değildir.

Ağ kısmı, alt ağ maskesi ve CIDR

Her IPv4 adresi iki parçadan oluşur: cihazın hangi ağda olduğunu gösteren ağ kısmı ve o ağ içindeki cihazı gösteren host kısmı. Sınırın nerede olduğunu alt ağ maskesi (subnet mask) belirler. Örneğin 255.255.255.0 maskesi, ilk 24 bitin ağı, son 8 bitin cihazları gösterdiğini söyler.

Aynı bilgi daha kısa olarak CIDR (Classless Inter-Domain Routing) gösterimiyle yazılır: 192.0.2.0/24 ifadesindeki “/24”, ağ kısmının 24 bit olduğunu belirtir. Sık kullanılan blok boyutları:

CIDR	Alt ağ maskesi	Toplam adres	Tipik kullanım
/32	255.255.255.255	1	Tek bir IP (ör. güvenlik duvarı kuralı)
/30	255.255.255.252	4	İki yönlendirici arası bağlantı
/29	255.255.255.248	8	Küçük sunucu grubu
/28	255.255.255.240	16	Birkaç sunucu ve servis
/27	255.255.255.224	32	Küçük işletme ağı
/26	255.255.255.192	64	Sanal sunucu altyapısı
/25	255.255.255.128	128	Hosting altyapısı
/24	255.255.255.0	256	İnternete BGP ile duyurulabilen en küçük blok
/22	255.255.252.0	1.024	Orta ölçekli ağ
/16	255.255.0.0	65.536	Büyük kurumsal ağ

Bir bloktaki ilk adres ağ adresi, son adres yayın (broadcast) adresidir ve cihazlara atanmaz; ağ geçidi (gateway) de genellikle bir adres kullanır. Bu nedenle kullanılabilir IP sayısı toplamdan azdır: örneğin bir /29 blokta 8 adresin 5’i sunuculara atanabilir.

IPv4 adres sınıfları (A, B, C, D, E)

İnternetin ilk yıllarında adresler sabit büyüklükte sınıflara bölünüyordu. 1993’te CIDR’a geçildiği için sınıflar artık yönlendirmede kullanılmaz, ancak ağ eğitimlerinde ve eski belgelerde hâlâ karşınıza çıkar:

Sınıf	İlk oktet	Varsayılan maske	Kullanım
A	1–126	/8	Çok büyük ağlar
B	128–191	/16	Orta büyüklükte ağlar
C	192–223	/24	Küçük ağlar
D	224–239	–	Multicast
E	240–255	–	Deneysel, ayrılmış

127 ile başlayan adresler sınıflara dahil edilmez; 127.0.0.0/8 aralığı cihazın kendisini gösteren loopback (ör. 127.0.0.1, “localhost”) için ayrılmıştır.

Özel (private) ve genel (public) IPv4 adresleri

Genel IP adresi internette benzersizdir ve doğrudan erişilebilir; sunucular, web siteleri ve e-posta sunucuları genel IP kullanır. Özel IP adresleri ise yalnızca yerel ağlarda kullanılır, internette yönlendirilmez ve farklı ağlarda tekrar tekrar kullanılabilir. RFC 1918 ile ayrılan özel aralıklar ve diğer özel amaçlı bloklar:

Aralık	Amaç
10.0.0.0/8	Özel ağ (büyük kurumsal ağlar, bulut iç ağları)
172.16.0.0/12	Özel ağ (172.16.0.0 – 172.31.255.255)
192.168.0.0/16	Özel ağ (ev ve ofis modemleri)
100.64.0.0/10	Operatör NAT’ı (CGNAT) için paylaşılan adres alanı
127.0.0.0/8	Loopback
169.254.0.0/16	Link-local; DHCP’den adres alınamadığında otomatik atanır
192.0.2.0/24, 198.51.100.0/24, 203.0.113.0/24	Belgeleme ve örnekler için ayrılmıştır
224.0.0.0/4	Multicast

Bilgisayarınız 169.254.x.x ile başlayan bir adres alıyorsa, ağdaki DHCP sunucusundan (genellikle modem) adres alamıyor demektir; kablo ve modem bağlantısını kontrol edin.

NAT nedir, neden kullanılır?

Evinizde onlarca cihaz olmasına rağmen internet sağlayıcınızdan genellikle tek bir genel IP alırsınız. Modeminiz NAT (Network Address Translation) ile özel IP’li cihazların trafiğini bu tek genel IP üzerinden internete çıkarır. NAT, IPv4 adres sıkıntısını yıllarca hafifletti; ancak dışarıdan cihaza doğrudan bağlantı kurmayı zorlaştırır. Bu yüzden sunucular, oyun sunucuları ve VPN gibi dışarıdan erişilmesi gereken hizmetler kendi genel IP adresine ihtiyaç duyar. Bazı operatörler ise müşterilerini bir kat daha NAT’ın arkasına alır (CGNAT); bu durumda modeminizde gördüğünüz WAN adresi 100.64.x.x ile başlayabilir.

Statik ve dinamik IP adresi

Dinamik IP, bağlantı her yenilendiğinde değişebilen adrestir ve ev internetinde yaygındır. Statik IP ise sabittir; sunucular, kamera kayıt sistemleri, uzak masaüstü ve IP kısıtlamalı uygulamalar için gereklidir. Bir sunucu kiraladığınızda (VDS, bulut veya fiziksel sunucu) size statik bir IPv4 adresi atanır.

IPv4 adresleri neden tükendi?

4,3 milyar adres, internetin ilk yıllarında yeterli görünse de akıllı telefonlar, sunucular ve IoT cihazlarıyla hızla tükendi. Ayrılmış bloklar (özel ağlar, multicast vb.) düşüldüğünde kullanılabilir alan daha da küçüktür. Merkezi havuzu yöneten IANA son blokları 2011’de bölgesel kayıt kuruluşlarına dağıttı; Avrupa, Orta Doğu ve Orta Asya’dan sorumlu RIPE NCC ise Kasım 2019’da son /22 tahsisini yaptı. Bugün yeni IPv4 adresi ihtiyacı, mevcut blokların devri (transfer) veya kiralanmasıyla karşılanıyor. Uzun vadeli çözüm IPv6’dır.

IPv4 ile IPv6 arasındaki farklar

	IPv4	IPv6
Adres uzunluğu	32 bit	128 bit
Adres sayısı	Yaklaşık 4,3 milyar	Yaklaşık 3,4 × 1038
Gösterim	Ondalık, noktalı (192.0.2.10)	Onaltılık, iki noktalı (2001:db8::10)
Başlık (header)	20–60 bayt, değişken	40 bayt sabit, uzantı başlıklarıyla
Adres atama	Elle veya DHCP	Elle, SLAAC veya DHCPv6
Broadcast	Var	Yok (multicast ve anycast kullanılır)
NAT ihtiyacı	Yaygın	Adres bol olduğu için genellikle gerekmez

IPv6 yaygınlaşsa da internetteki birçok hizmet hâlâ yalnızca IPv4 ile erişilebilir. Bu yüzden sunucular çoğunlukla iki protokolü birlikte (dual-stack) çalıştırır. IP adreslerinin genel mantığı için IP adresi nedir, geçiş planlaması için IPv4’ten IPv6’ya geçiş yazılarımıza bakabilirsiniz.

IPv4 adresinizi nasıl öğrenirsiniz?

• Windows: Komut isteminde ipconfig yazın; “IPv4 Adresi” satırı yerel (özel) adresinizi gösterir.
• Linux: ip -4 addr veya hostname -I komutunu kullanın.
• macOS: ipconfig getifaddr en0 (Wi-Fi için) komutunu çalıştırın.
• Genel IP adresi: Modeminizin internete çıktığı adresi görmek için bir “IP adresim nedir” sitesini açabilir ya da terminalde curl -4 ifconfig.me komutunu kullanabilirsiniz.

Ne zaman ek IPv4 adresine ihtiyaç duyarsınız?

• E-posta sunucusu için itibarı temiz ve ters DNS (RDNS) kaydı tanımlı ayrı bir IP kullanmak,
• VPN, proxy veya birden fazla servisi farklı IP’lerden yayınlamak,
• Sanal sunucu veya hosting müşterilerine ayrı IP atamak,
• Kendi ağınızı kendi ASN’nizle BGP üzerinden internete duyurmak (en az /24 blok).

Sunucun’da IPv4 kiralama hizmetiyle /29 (5 kullanılabilir IP) ile /22 (1.022 kullanılabilir IP) arasında blok kiralayabilirsiniz. Tüm bloklarda RDNS kaydı tanımlanabilir; /24 ve /22 bloklarında WHOIS kaydı sizin adınıza düzenlenebilir. Kendi ağınızı duyurmak için gereken otonom sistem numarasını ASN nedir rehberimizde anlatıyoruz.

Sık sorulan sorular

IPv4 adresi kaç haneden oluşur?

Bir IPv4 adresi 32 bittir ve noktalarla ayrılmış dört sayıdan oluşur. Her sayı 0 ile 255 arasında olduğu için en uzun adres 15 karakterdir (ör. 255.255.255.255).

192.168 ile başlayan IP adresi ne demek?

192.168.0.0/16 aralığı özel ağlar için ayrılmıştır. Bu adresler ev ve ofis ağlarında kullanılır, internette yönlendirilmez; dışarıya modeminizin genel IP adresiyle çıkarsınız.

IPv4 adresleri bitti mi?

Kayıt kuruluşlarının dağıtabileceği serbest havuz büyük ölçüde tükendi. Yeni ihtiyaçlar mevcut blokların devri veya kiralanmasıyla karşılanıyor; IPv6 ise uzun vadeli çözüm olarak yaygınlaşıyor.

IPv4 mü IPv6 mı daha hızlı?

Protokolün kendisi hızı belirgin şekilde değiştirmez; asıl farkı ağ yolu ve operatörlerin yönlendirmesi yaratır. Bazı ağlarda IPv6 daha az NAT katmanı nedeniyle daha düşük gecikme verebilir.

Bir sunucuya birden fazla IPv4 adresi atanabilir mi?

Evet. Bir sunucunun ağ arayüzüne birden fazla IP tanımlanabilir; her siteye, servise veya sanal makineye ayrı IP vermek için bu yöntem kullanılır.

Sunucularınız için ek IP adresi gerekiyorsa IPv4 kiralama sayfasında blok boyutlarını ve güncel fiyatları inceleyebilirsiniz.

İlgili: IPv6 Adres Planlaması: Geleceğe Hazırlık · IPv4’ten IPv6’ya Geçiş: Ağ Yönetiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler · IP Adresi Nedir? IPv4 ve IPv6 Arasındaki Farklar Nelerdir?