XML Nedir? XML Açılımı, Formatı, Örnek XML Dosyası ve Kullanım Alanları

Sunucun 3 dk okuma

XML, açılımıyla Extensible Markup Language (Genişletilebilir İşaretleme Dili), verileri hem insanların hem de programların okuyabileceği biçimde etiketlerle yapılandırarak saklamaya ve taşımaya yarayan bir işaretleme dilidir. W3C (World Wide Web Consortium) tarafından standartlaştırılmıştır; ilk sürümü XML 1.0, 1998’de yayımlanmıştır. HTML’deki gibi hazır etiketler yoktur: etiket adlarını veriye göre siz belirlersiniz (ör. <kitap>, <fiyat>).

XML konusunu anlatan çizim

Örnek XML Dosyası

<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<kitaplik>
  <kitap id="1" dil="tr">
    <baslik>Sefiller</baslik>
    <yazar>Victor Hugo</yazar>
    <fiyat para="TRY">250</fiyat>
  </kitap>
  <kitap id="2" dil="tr">
    <baslik>Nutuk</baslik>
    <yazar>Mustafa Kemal Atatürk</yazar>
    <fiyat para="TRY">180</fiyat>
  </kitap>
</kitaplik>

İlk satır XML bildirimidir (sürüm ve karakter kodlaması). <kitaplik> kök elemandır; tüm veriler onun içindedir. <kitap> elemanları kökün çocuklarıdır. id="1" gibi ifadeler öznitelik (attribute), etiketlerin arasındaki metin ise elemanın değeridir.

XML Formatının Temel Kuralları

Bu kurallara uyan belgeye iyi biçimlendirilmiş (well-formed) XML denir; uymayan belge XML ayrıştırıcıları tarafından hata verir:

  • Belgede tek bir kök eleman olmalıdır.
  • Her açılan etiket kapatılmalıdır: <ad>...</ad> veya boş eleman için <ad/>.
  • Etiketler doğru sırayla iç içe geçmelidir: <a><b></b></a> doğru, <a><b></a></b> yanlıştır.
  • Etiket adları büyük/küçük harfe duyarlıdır: <Kitap> ile <kitap> farklıdır.
  • Öznitelik değerleri tırnak içinde yazılır.
  • Metin içinde & ve < karakterleri &amp; ve &lt; olarak yazılır.

Belgenin hangi eleman ve özniteliklere sahip olacağı ayrıca bir şema (XSD veya DTD) ile tanımlanabilir; şemaya uyan belgeye geçerli (valid) XML denir.

XML, HTML ve JSON Farkı

XMLHTMLJSON
AmaçVeriyi yapılandırmak ve taşımakWeb sayfasını göstermekVeriyi taşımak (özellikle API’lerde)
EtiketlerKullanıcı tanımlıÖnceden tanımlı (p, div, a…)Etiket yok; anahtar-değer çiftleri
KurallarKatı; hata kabul etmezTarayıcılar hataları tolere ederKatı sözdizimi
Boyut / okunabilirlikDaha uzun–Daha kısa, programlarda kolay işlenir
Ek özelliklerŞema doğrulama, ad alanları, öznitelikler–Sayı, boolean, dizi türleri yerleşik

Yeni web API’lerinde çoğunlukla JSON tercih edilir; XML ise belge biçimleri, resmî veri alışverişi ve şema doğrulaması gereken sistemlerde yaygındır. JSON için JSON nedir, HTML için HTML nedir yazılarımıza bakabilirsiniz.

XML Nerelerde Kullanılır?

  • Site haritası (sitemap.xml): Arama motorlarına sitenin sayfalarını bildiren dosya.
  • RSS / Atom beslemeleri: Blog ve haber sitelerinin yeni içerik akışları.
  • e-Fatura ve e-Arşiv: Türkiye’de e-Fatura belgeleri UBL-TR adlı XML tabanlı standartla oluşturulur.
  • Office belgeleri: .docx, .xlsx ve .pptx dosyaları, içinde XML dosyaları bulunan sıkıştırılmış paketlerdir.
  • SVG görseller: Vektör grafikler XML ile tanımlanır.
  • Yapılandırma ve veri alışverişi: Birçok uygulamanın ayar dosyaları, SOAP web servisleri, bankacılık ve kurumlar arası entegrasyonlar.

XML Dosyası Nasıl Açılır?

  • Tarayıcı: .xml dosyasını Chrome, Edge veya Firefox’a sürükleyin; ağaç yapısında görüntülenir.
  • Metin düzenleyici: Not Defteri, Notepad++ veya Visual Studio Code ile açıp düzenleyebilirsiniz.
  • Excel: Veri > Veri Al > XML’den seçeneğiyle tablo olarak içe aktarılabilir.
  • e-Fatura XML’i: Ham XML yerine GİB portalı veya entegratörünüzün görüntüleyicisiyle okunaklı fatura olarak açılır.

Sitenizin sitemap.xml dosyası ve web servisleriniz için hızlı ve güvenilir bir ortam arıyorsanız hosting ve VPS sunucu paketlerimizi inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

XML bir programlama dili mi?

Hayır. XML bir işaretleme dilidir; veriyi tanımlar ama kendi başına bir işlem yapmaz. Veriyi okuyup işleyen, XML’i kullanan programlardır.

XML ile HTML’in en büyük farkı nedir?

HTML verinin nasıl görüneceğini, XML ise verinin ne olduğunu tanımlar. HTML’in etiketleri sabittir, XML’de etiketleri siz belirlersiniz.

XML dosyası neden hata veriyor?

En sık nedenler kapatılmamış etiket, yanlış iç içe geçme, birden fazla kök eleman, metin içinde kaçırılmamış & işareti veya bildirimdeki kodlamayla dosyanın gerçek kodlamasının uyuşmamasıdır.

Kategoriler

Son yazılar