RAID Nedir? RAID 0, 1, 5, 6 ve 10 Farkları ve Karşılaştırması

Sunucun 4 dk okuma

Kısa cevap: RAID (Redundant Array of Independent Disks), birden fazla fiziksel diski tek bir mantıksal disk gibi çalıştıran bir depolama yöntemidir. Seçilen seviyeye göre hız (RAID 0), disk arızasına karşı koruma (RAID 1) ya da ikisinin dengesini (RAID 5, 6, 10) sağlar. Sunucularda en sık RAID 1 ve RAID 10 kullanılır. Önemli not: RAID bir yedekleme yöntemi değildir; yalnızca disk arızasında kesintiyi önler.

RAID konusunu anlatan çizim

RAID Nasıl Çalışır?

RAID kavramı, 1988’de Berkeley’deki Kaliforniya Üniversitesi’nden araştırmacıların yayımladığı bir makaleyle tanımlandı (o dönemde “I” harfi “Inexpensive”, yani ucuz anlamındaydı). Tüm RAID seviyeleri üç temel tekniğin farklı birleşimlerinden oluşur:

  • Şeritleme (striping): Veri bloklara bölünüp disklere sırayla yazılır. Diskler aynı anda çalıştığı için hız artar, ancak tek başına koruma sağlamaz.
  • Aynalama (mirroring): Aynı veri iki veya daha fazla diske birebir yazılır. Bir disk bozulursa kopyası devreye girer.
  • Parite (parity): Veri bloklarından hesaplanan bir sağlama bilgisidir. Bir disk kaybolduğunda eksik veri, kalan disklerdeki veri ve pariteden yeniden hesaplanır.

Arızalı disk yenisiyle değiştirildiğinde RAID, eksik veriyi yeni diske yeniden yazar. Bu işleme rebuild denir; büyük disklerde saatler sürebilir ve bu sırada sistem yavaşlar.

RAID Seviyeleri

RAID 0: Şeritleme (Yalnızca Hız)

Veri tüm disklere bölünerek yazılır; okuma ve yazma hızı disk sayısıyla birlikte artar ve kapasitenin tamamı kullanılır. Ancak hiçbir koruma yoktur: tek bir disk bozulduğunda dizideki tüm veri kaybolur. Video kurgu için geçici çalışma alanı veya önbellek gibi, verinin başka yerde zaten bulunduğu işler için uygundur.

RAID 1: Aynalama (Güvenlik)

Her veri en az iki diske birebir yazılır. İki diskli bir RAID 1’de disklerden biri bozulsa da sistem çalışmaya devam eder. Okuma iki diskten yapılabildiği için hızlanabilir; yazma hızı tek diske yakındır. Bedeli kapasitedir: iki adet 1 TB disk ile 1 TB kullanılabilir alan elde edilir. İşletim sistemi diskleri ve küçük sunucular için en yaygın seçimdir.

RAID 5: Dağıtılmış Parite

En az üç disk gerekir. Veri ve parite tüm disklere dağıtılır; bir diskin kapasitesi pariteye gider. Örneğin dört adet 2 TB disk ile 6 TB kullanılabilir alan elde edilir. Tek bir disk arızasına dayanır. Okuma hızlıdır, ancak her yazmada parite de güncellendiği için yazma performansı düşer. Büyük kapasiteli disklerde rebuild uzun sürer ve bu sırada ikinci bir disk sorunu tüm diziyi kaybettirebilir; bu nedenle büyük dizilerde RAID 6 veya RAID 10 daha çok tercih edilir.

RAID 6: Çift Parite

En az dört disk gerekir. RAID 5’e benzer ama iki ayrı parite bilgisi tutar; böylece aynı anda iki disk arızasına dayanır. Kullanılabilir kapasite, toplam disk sayısının iki eksiği kadardır. Yazma performansı RAID 5’ten de düşüktür. Arşiv ve yedek depolama gibi büyük, okuma ağırlıklı dizilerde kullanılır.

RAID 10 (1+0): Aynaların Şeritlenmesi

En az dört disk gerekir. Diskler önce ikişerli aynalanır (RAID 1), sonra bu çiftler şeritlenir (RAID 0). Parite hesabı olmadığı için yazma hızı yüksektir ve rebuild hızlıdır. Her aynalı çiftten bir disk bozulabilir; ancak aynı çiftteki iki disk birlikte bozulursa veri kaybolur. Kapasitenin yarısı kullanılabilir. Veritabanı ve sanallaştırma sunucuları için en sık önerilen seviyedir.

RAID Seviyeleri Karşılaştırma Tablosu

ÖzellikRAID 0RAID 1RAID 5RAID 6RAID 10
En az disk22344
Kullanılabilir kapasiteTamamı (N)Bir disk kadarN − 1 diskN − 2 diskYarısı
Dayandığı arızaYok1 disk (2 diskli dizide)1 disk2 diskHer çiftten 1 disk
Okuma hızıÇok yüksekYüksekYüksekYüksekÇok yüksek
Yazma hızıÇok yüksekTek disk gibiOrtaDüşük–ortaYüksek
Tipik kullanımGeçici alan, önbellekİşletim sistemi, küçük sunucuDosya sunucusuArşiv, büyük depolamaVeritabanı, sanallaştırma

Yazılım RAID mi, Donanım RAID mi?

Yazılım RAIDDonanım RAID
Nasıl çalışır?İşletim sistemi yönetir (Linux’ta mdadm, Windows’ta Depolama Alanları)Ayrı bir RAID denetleyici kartı yönetir
MaliyetEk donanım gerekmezDenetleyici kartı ek maliyettir
PerformansModern işlemcilerle çoğu iş için yeterliÖnbellekli kartlarla yazma performansı daha iyi olabilir
TaşınabilirlikDiskler başka bir Linux sisteme takılıp okunabilirKart bozulursa genellikle aynı marka/model kart gerekir

Linux’ta yazılım RAID durumunu şu komutlarla kontrol edebilirsiniz:

# Tüm RAID dizilerinin özeti ve rebuild ilerlemesi
cat /proc/mdstat

# Belirli bir dizinin ayrıntıları
sudo mdadm --detail /dev/md0

RAID Yedekleme Değildir

RAID yalnızca disk arızasına karşı korur. Yanlışlıkla silinen bir dosya, fidye yazılımının şifrelediği veriler veya bozulan bir veritabanı, tüm disklere aynı anda yansır. Bu yüzden RAID’in yanında mutlaka ayrı bir yedekleme planı olmalıdır. Ayrıntılar için sunucu yedekleme stratejileri ve snapshot ile yedekleme farkı yazılarımıza bakabilirsiniz.

RAID konusunu anlatan çizim

Hangi RAID Seviyesini Seçmeliyim?

  • 2 disk, güvenlik öncelikli: RAID 1
  • Veritabanı veya sanallaştırma, 4+ disk: RAID 10
  • Çok sayıda büyük disk, arşiv veya dosya deposu: RAID 6
  • Yalnızca hız, veri başka yerde yedekli: RAID 0

Kendi disk yapılandırmanızı seçebileceğiniz bir sunucu arıyorsanız fiziksel sunucu seçerken nelere bakılmalı yazımıza ve fiziksel sunucu seçeneklerimize göz atabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

RAID 1 mi RAID 5 mi daha iyi?

İki disk varsa tek seçenek RAID 1’dir. Üç veya daha fazla diskte RAID 5 daha fazla kapasite verir, ancak yazma performansı ve rebuild riski açısından RAID 1 ve RAID 10 daha güvenli kabul edilir.

RAID’de farklı boyutta diskler kullanılabilir mi?

Kullanılabilir, ancak klasik RAID’de her disk dizideki en küçük disk kadar sayılır; fazla kapasite boşa gider. Bu yüzden aynı boyut ve modelde diskler önerilir.

SSD veya NVMe disklerle RAID yapılır mı?

Evet. Aynı RAID seviyeleri SSD ve NVMe disklerle de kullanılır; SSD’lerde rebuild süresi HDD’lere göre çok daha kısadır.

Sonuç

RAID, birden fazla diski birleştirerek hız, arıza toleransı veya ikisini birden sağlar. RAID 0 yalnızca hız, RAID 1 basit ve güvenli aynalama, RAID 5 ve 6 kapasite odaklı parite, RAID 10 ise hız ve güvenliğin dengesidir. Hangisini seçerseniz seçin, RAID’i düzenli yedeklemenin yerine değil, yanına koyun.

Kategoriler

Son yazılar