Makale, bir konu hakkındaki görüşü, bilgiyi veya iddiayı kanıtlara dayanarak açıklayan ve savunan düşünce yazısıdır. Genellikle gazete, dergi veya bilimsel yayınlarda yer alır. Dili açık ve nesneldir; amacı okuru bilgilendirmek ve bir düşünceyi ispatlamaktır.
| Kısaca tanım | Bir görüşü kanıtlarla savunan, bilgi veren düşünce yazısı |
| TDK tanımı | Bilim, fen konularıyla siyasal, ekonomik ve toplumsal konuları açıklayıcı veya yorumlayıcı nitelikteki gazete veya dergi yazısı |
| Kökeni | Arapça “makāle” (söz, yazı) |
| Planı | Giriş – gelişme – sonuç |
| Türk edebiyatında ilk örnek | Şinasi, Tercüman-ı Ahvâl Mukaddimesi (1860) |
Makale Ne Demek?
Türk Dil Kurumu sözlüğünde makale, “bilim, fen konularıyla siyasal, ekonomik ve toplumsal konuları açıklayıcı veya yorumlayıcı niteliği olan” gazete veya dergi yazısı olarak tanımlanır. Kelime Arapçadan gelir; gazetenin baş tarafında yayımlanan ve gazetenin görüşünü yansıtan yazıya da başmakale denir.
Lise Türk Dili ve Edebiyatı derslerinde makale, toplumu ilgilendiren hemen her konunun işlenebildiği, Tanzimat döneminde Batı’dan edebiyatımıza giren ve gazete-dergi çevresinde gelişen bir düşünce yazısı türü olarak anlatılır.
Makalenin Özellikleri
- Kanıta dayanır: Yazar görüşlerini, değerlendirmelerini ve önerilerini belge, istatistik, tanık gösterme gibi kanıtlarla destekler.
- Bilgi verir, öğretir: Temel amaç okuru bir konuda bilgilendirmek ve bir düşünceyi ispatlamaktır.
- Dili açık ve nesneldir: Süslü anlatım ve samimi konuşma dili yerine anlaşılır, ciddi bir dil kullanılır.
- Sağlam bilgi birikimi ister: Makale yazmak konuya hâkimlik ve kendine özgü bir üslup gerektirir.
- Belirli bir planı vardır: Giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur.
- Düşünceyi geliştirme yolları kullanılır: Tanımlama, karşılaştırma, örneklendirme, tanık gösterme (alıntı), sayısal verilerden yararlanma.
- Konu sınırı yoktur: Bilim, sanat, edebiyat, ekonomi, siyaset, toplum gibi her konuda yazılabilir.
Makalenin Bölümleri: Giriş, Gelişme, Sonuç
- Giriş: Konu ve savunulacak görüş (tez) kısaca ortaya konur.
- Gelişme: Görüş, kanıtlar ve düşünceyi geliştirme yollarıyla açıklanır; karşı görüşler varsa ele alınır.
- Sonuç: Varılan yargı özetlenir, gerekirse öneri sunulur.
Bilimsel (akademik) makaleler ise genellikle daha ayrıntılı bir düzen izler: özet, giriş, yöntem, bulgular, tartışma ve sonuç, kaynakça.
Makale Türleri
- Bilimsel makale: Tıp, mühendislik, sosyoloji, ekonomi gibi alanlarda bir araştırmanın sonucunu bilimsel yöntem ve verilerle sunar; dili tamamen nesneldir. Hakemli dergilerde yayımlanır.
- Edebî makale: Dil, edebiyat ve sanat konularını işler; yazar görüşünü kanıtlamaya çalışır, yoruma biraz daha açıktır.
- Gazete ve dergi makaleleri: Güncel, toplumsal, siyasal veya ekonomik bir konuyu açıklayan ve yorumlayan yazılardır.
Makale, Deneme ve Köşe Yazısı (Fıkra) Farkı
| Makale | Deneme | Köşe yazısı (fıkra) | |
|---|---|---|---|
| Amaç | Bir görüşü kanıtlamak, bilgi vermek | Kişisel düşünceleri paylaşmak | Günlük bir olayı yorumlamak |
| Kanıt | Zorunlu | Gerekmez, kesin yargıya varılmaz | Gerekmez |
| Dil | Nesnel, ciddi | Samimi, sohbet havasında | Samimi, akıcı |
| Uzunluk | Konuya göre uzun olabilir | Orta | Kısa |
Türk Edebiyatında Makale
- İlk makale: Şinasi’nin, Agâh Efendi ile birlikte çıkardığı ilk özel Türk gazetesi Tercüman-ı Ahvâl’de yayımlanan Mukaddime‘si (1860).
- Bilinen örnekler: Hüseyin Cahit Yalçın’ın Fransızcadan çevirdiği Edebiyat ve Hukuk; Ömer Seyfettin’in Genç Kalemler dergisinde yayımlanan Yeni Lisan‘ı.
- Önemli makale yazarları: Ziya Gökalp, Fuat Köprülü, Peyami Safa, Ahmet Hamdi Tanpınar, Nurettin Topçu, Mehmet Kaplan, Cemil Meriç.
Makale Nasıl Yazılır? Adım Adım
- Konuyu ve tezi belirleyin: Neyi savunacağınızı tek cümleyle yazabiliyor olmalısınız.
- Kaynak toplayın: Güvenilir kitap, makale, istatistik ve uzman görüşlerini not edin; bilimsel makaleler için Google Akademik gibi veri tabanlarını kullanın.
- Plan çıkarın: Giriş, gelişme ve sonuçta hangi kanıtı nerede kullanacağınızı belirleyin.
- Yazın: Her paragrafta tek bir düşünceyi işleyin ve kanıtla destekleyin.
- Kaynak gösterin: Alıntı ve verilerin kaynağını yazın; başkasının metnini kaynaksız kullanmak intihaldir.
- Gözden geçirin: Yazım ve noktalamayı kontrol edin, gereksiz tekrarları çıkarın.
İnternette yayımlanan bilgilendirici yazılar da makale planından yararlanır. Kendi blogunuzda yazmak istiyorsanız WordPress bloglama stratejileri yazımıza göz atabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Makale nedir kısaca?
Bir konudaki görüşü veya bilgiyi kanıtlara dayanarak açıklayan, nesnel bir dille yazılmış düşünce yazısıdır.
Türk edebiyatında ilk makale hangisidir?
Şinasi’nin 1860’ta Tercüman-ı Ahvâl gazetesinde yayımlanan Mukaddime’sidir.
Makalede kişisel görüş olur mu?
Olur, ama görüş kanıtlarla desteklenmek zorundadır. Kanıtsız kişisel düşünceler denemenin ve köşe yazısının özelliğidir.
Kategoriler
-
CentOS 13 yazı
-
cPanel 25 yazı
-
CyberPanel 24 yazı
-
İşletim Sistemleri 102 yazı
-
Juniper Networks 18 yazı
-
Kontrol Panelleri 65 yazı
-
Linux 24 yazı
-
MySQL 30 yazı
-
Network 114 yazı
-
Plesk Panel 16 yazı
-
Sanal Sunucu 144 yazı
-
SEO 20 yazı
-
Siber Güvenlik 113 yazı
-
Teknoloji 321 yazı
-
VMware 34 yazı
-
WordPress 28 yazı
-
Yapay Zeka 21 yazı