Makale Nedir? Kısaca Tanımı, Özellikleri, Türleri ve Örnekleri

Sunucun 3 dk okuma

Makale, bir konu hakkındaki görüşü, bilgiyi veya iddiayı kanıtlara dayanarak açıklayan ve savunan düşünce yazısıdır. Genellikle gazete, dergi veya bilimsel yayınlarda yer alır. Dili açık ve nesneldir; amacı okuru bilgilendirmek ve bir düşünceyi ispatlamaktır.

Makale konusunu anlatan çizim
Kısaca tanımBir görüşü kanıtlarla savunan, bilgi veren düşünce yazısı
TDK tanımıBilim, fen konularıyla siyasal, ekonomik ve toplumsal konuları açıklayıcı veya yorumlayıcı nitelikteki gazete veya dergi yazısı
KökeniArapça “makāle” (söz, yazı)
PlanıGiriş – gelişme – sonuç
Türk edebiyatında ilk örnekŞinasi, Tercüman-ı Ahvâl Mukaddimesi (1860)

Makale Ne Demek?

Türk Dil Kurumu sözlüğünde makale, “bilim, fen konularıyla siyasal, ekonomik ve toplumsal konuları açıklayıcı veya yorumlayıcı niteliği olan” gazete veya dergi yazısı olarak tanımlanır. Kelime Arapçadan gelir; gazetenin baş tarafında yayımlanan ve gazetenin görüşünü yansıtan yazıya da başmakale denir.

Lise Türk Dili ve Edebiyatı derslerinde makale, toplumu ilgilendiren hemen her konunun işlenebildiği, Tanzimat döneminde Batı’dan edebiyatımıza giren ve gazete-dergi çevresinde gelişen bir düşünce yazısı türü olarak anlatılır.

Makalenin Özellikleri

  • Kanıta dayanır: Yazar görüşlerini, değerlendirmelerini ve önerilerini belge, istatistik, tanık gösterme gibi kanıtlarla destekler.
  • Bilgi verir, öğretir: Temel amaç okuru bir konuda bilgilendirmek ve bir düşünceyi ispatlamaktır.
  • Dili açık ve nesneldir: Süslü anlatım ve samimi konuşma dili yerine anlaşılır, ciddi bir dil kullanılır.
  • Sağlam bilgi birikimi ister: Makale yazmak konuya hâkimlik ve kendine özgü bir üslup gerektirir.
  • Belirli bir planı vardır: Giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur.
  • Düşünceyi geliştirme yolları kullanılır: Tanımlama, karşılaştırma, örneklendirme, tanık gösterme (alıntı), sayısal verilerden yararlanma.
  • Konu sınırı yoktur: Bilim, sanat, edebiyat, ekonomi, siyaset, toplum gibi her konuda yazılabilir.

Makalenin Bölümleri: Giriş, Gelişme, Sonuç

  • Giriş: Konu ve savunulacak görüş (tez) kısaca ortaya konur.
  • Gelişme: Görüş, kanıtlar ve düşünceyi geliştirme yollarıyla açıklanır; karşı görüşler varsa ele alınır.
  • Sonuç: Varılan yargı özetlenir, gerekirse öneri sunulur.

Bilimsel (akademik) makaleler ise genellikle daha ayrıntılı bir düzen izler: özet, giriş, yöntem, bulgular, tartışma ve sonuç, kaynakça.

Makale Türleri

  • Bilimsel makale: Tıp, mühendislik, sosyoloji, ekonomi gibi alanlarda bir araştırmanın sonucunu bilimsel yöntem ve verilerle sunar; dili tamamen nesneldir. Hakemli dergilerde yayımlanır.
  • Edebî makale: Dil, edebiyat ve sanat konularını işler; yazar görüşünü kanıtlamaya çalışır, yoruma biraz daha açıktır.
  • Gazete ve dergi makaleleri: Güncel, toplumsal, siyasal veya ekonomik bir konuyu açıklayan ve yorumlayan yazılardır.

Makale, Deneme ve Köşe Yazısı (Fıkra) Farkı

MakaleDenemeKöşe yazısı (fıkra)
AmaçBir görüşü kanıtlamak, bilgi vermekKişisel düşünceleri paylaşmakGünlük bir olayı yorumlamak
KanıtZorunluGerekmez, kesin yargıya varılmazGerekmez
DilNesnel, ciddiSamimi, sohbet havasındaSamimi, akıcı
UzunlukKonuya göre uzun olabilirOrtaKısa

Türk Edebiyatında Makale

  • İlk makale: Şinasi’nin, Agâh Efendi ile birlikte çıkardığı ilk özel Türk gazetesi Tercüman-ı Ahvâl’de yayımlanan Mukaddime‘si (1860).
  • Bilinen örnekler: Hüseyin Cahit Yalçın’ın Fransızcadan çevirdiği Edebiyat ve Hukuk; Ömer Seyfettin’in Genç Kalemler dergisinde yayımlanan Yeni Lisan‘ı.
  • Önemli makale yazarları: Ziya Gökalp, Fuat Köprülü, Peyami Safa, Ahmet Hamdi Tanpınar, Nurettin Topçu, Mehmet Kaplan, Cemil Meriç.

Makale Nasıl Yazılır? Adım Adım

  1. Konuyu ve tezi belirleyin: Neyi savunacağınızı tek cümleyle yazabiliyor olmalısınız.
  2. Kaynak toplayın: Güvenilir kitap, makale, istatistik ve uzman görüşlerini not edin; bilimsel makaleler için Google Akademik gibi veri tabanlarını kullanın.
  3. Plan çıkarın: Giriş, gelişme ve sonuçta hangi kanıtı nerede kullanacağınızı belirleyin.
  4. Yazın: Her paragrafta tek bir düşünceyi işleyin ve kanıtla destekleyin.
  5. Kaynak gösterin: Alıntı ve verilerin kaynağını yazın; başkasının metnini kaynaksız kullanmak intihaldir.
  6. Gözden geçirin: Yazım ve noktalamayı kontrol edin, gereksiz tekrarları çıkarın.

İnternette yayımlanan bilgilendirici yazılar da makale planından yararlanır. Kendi blogunuzda yazmak istiyorsanız WordPress bloglama stratejileri yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Makale nedir kısaca?

Bir konudaki görüşü veya bilgiyi kanıtlara dayanarak açıklayan, nesnel bir dille yazılmış düşünce yazısıdır.

Türk edebiyatında ilk makale hangisidir?

Şinasi’nin 1860’ta Tercüman-ı Ahvâl gazetesinde yayımlanan Mukaddime’sidir.

Makalede kişisel görüş olur mu?

Olur, ama görüş kanıtlarla desteklenmek zorundadır. Kanıtsız kişisel düşünceler denemenin ve köşe yazısının özelliğidir.

Kategoriler

Son yazılar