Downtime Nedir, Ne Demek? Planlı ve Plansız Kesinti, Uptime Oranları

Sunucun 3 dk okuma

Downtime, İngilizcede “kesinti süresi” demektir: bir web sitesinin, sunucunun, uygulamanın veya makinenin çalışmadığı ya da kullanıcıların erişemediği süredir. Tersi uptime, yani sistemin çalışır ve erişilebilir olduğu süredir. Hosting ve sunucu hizmetlerinde erişilebilirlik genellikle uptime yüzdesiyle (ör. %99,9) ifade edilir; kalan yüzde, izin verilen en fazla downtime’ı gösterir.

Downtime konusunu anlatan çizim
TerimAnlamı
DowntimeSistemin çalışmadığı veya erişilemediği süre (kesinti)
UptimeSistemin çalışır ve erişilebilir olduğu süre
Planlı downtimeBakım, güncelleme veya taşıma için önceden duyurulan kesinti
Plansız downtimeArıza, saldırı veya hata nedeniyle aniden yaşanan kesinti
SLASağlayıcının taahhüt ettiği hizmet seviyesi (ör. aylık %99,9 uptime) ve aşılırsa uygulanacak telafi

Planlı ve Plansız Downtime

Planlı downtime; işletim sistemi güncellemesi, donanım değişimi, veritabanı bakımı veya sunucu taşıma gibi işler için bilerek yapılan kesintidir. Kullanıcılara önceden duyurulur ve genellikle trafiğin en az olduğu saatlere (gece, hafta sonu) denk getirilir. Birçok sağlayıcı, önceden duyurulan bakım sürelerini SLA hesabının dışında tutar; bu yüzden sözleşmeyi okurken bu maddeye bakmak gerekir.

Plansız downtime ise önceden bilinmeyen bir sorun yüzünden aniden yaşanır. Asıl zarar veren türdür: ziyaretçi siteye giremez, e-ticaret sitesi sipariş alamaz, e-postalar gecikir.

Downtime’ın Yaygın Nedenleri

  • Donanım arızası: disk, RAM, güç kaynağı veya ağ kartı bozulması.
  • Yazılım ve yapılandırma hataları: hatalı güncelleme, yanlış web sunucusu veya DNS ayarı, dolan disk.
  • Kaynak yetersizliği: ani trafik artışında CPU, RAM veya bağlantı limitinin dolması; site yavaşlar ya da 502/503/504 hataları verir.
  • Ağ ve elektrik kesintileri: veri merkezi bağlantısı, yönlendirici veya güç altyapısındaki sorunlar.
  • Siber saldırılar: özellikle DDoS saldırıları sunucuyu isteklerle boğarak erişilemez hale getirir.
  • İnsan hatası: yanlışlıkla silinen dosya veya kapatılan servis.
  • Alan adı ve SSL süresinin dolması: sunucu çalışsa bile site ziyaretçiye açılmaz veya güvenlik uyarısı verir.

Uptime Yüzdeleri Ne Kadar Downtime Demek?

Aşağıdaki tablo, uptime oranlarının izin verdiği en fazla kesinti süresini gösterir (yıl 365 gün, ay 30 gün alınarak hesaplanmıştır):

UptimeYıllık en fazla downtimeAylık en fazla downtime
%993 gün 15 saat 36 dakika7 saat 12 dakika
%99,51 gün 19 saat 48 dakika3 saat 36 dakika
%99,98 saat 45 dakika 36 saniye43 dakika 12 saniye
%99,954 saat 22 dakika 48 saniye21 dakika 36 saniye
%99,9952 dakika 34 saniye4 dakika 19 saniye
%99,9995 dakika 15 saniye26 saniye

Görüldüğü gibi %99 ile %99,9 arasındaki fark küçük görünse de yılda yaklaşık 3 günlük kesintiye karşılık gelir. Uptime garantisinin sözleşmede nasıl tanımlandığı için web hostingde uptime garantisi yazımıza bakabilirsiniz.

Downtime Nasıl Ölçülür ve Takip Edilir?

  • Uptime izleme araçları: Sitenize belirli aralıklarla farklı noktalardan istek gönderir, cevap gelmezse e-posta, SMS veya mesajla haber verir. Kendi sunucunuza kurabileceğiniz açık kaynaklı Uptime Kuma ve Zabbix gibi araçlar ile hazır izleme hizmetleri kullanılabilir. Ayrıntılar için sunucu izleme araçları yazımıza bakın.
  • Sunucu kayıtları: Web sunucusu ve sistem logları kesintinin ne zaman başladığını ve nedenini gösterir.
  • Durum sayfası (status page): Sağlayıcıların planlı bakım ve arızaları duyurduğu sayfadır.
  • İki temel ölçü: MTBF (iki arıza arasındaki ortalama süre) ne kadar uzunsa, MTTR (ortalama onarım süresi) ne kadar kısaysa toplam downtime o kadar azdır.

Site yalnızca size mi açılmıyor, herkese mi? Önce farklı bir ağdan (ör. telefonun mobil verisi) deneyin. Başka ağdan açılıyorsa sorun büyük olasılıkla kendi bağlantınızda veya DNS önbelleğinizdedir; hiçbir yerden açılmıyorsa site gerçekten downtime yaşıyordur.

Downtime Nasıl Azaltılır?

  1. Doğru altyapıyı seçin: Trafiğinize yetecek kaynak ve yedekli donanım kullanan bir sağlayıcı seçin; büyüyen sitelerde paylaşımlı hostingden VDS veya sunucuya geçin.
  2. İzleme kurun: Kesintiyi müşteriden önce siz öğrenin.
  3. Düzenli yedek alın: Arıza veya hatalı güncelleme sonrasında hızlı geri dönmek için yedekleri ayrı bir yerde tutun ve geri yüklemeyi test edin. Bkz. sunucu yedekleme stratejileri.
  4. Bakımı planlayın: Güncellemeleri önce test ortamında deneyin, canlıya düşük trafik saatinde alın ve ziyaretçilere duyurun.
  5. Yükü dağıtın: Bir CDN statik içeriği sunar ve trafik artışlarını hafifletir; kritik sistemlerde yük dengeleme ve yedek sunucu kullanılır.
  6. Güvenliği sağlayın: Güvenlik duvarı, DDoS koruması ve güncel yazılım saldırı kaynaklı kesintileri azaltır.
  7. Süreleri takip edin: Alan adı ve SSL sertifikası için otomatik yenilemeyi açın.

Sitenizi kesintisiz yayında tutmak için hosting paketlerimizi, daha fazla kaynak ve kontrol gerektiren projeler için VDS sunucularımızı inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Downtime ne demek Türkçe?

Kesinti süresi, çalışmama süresi. Bir sitenin, sunucunun veya makinenin kullanılamadığı zamanı anlatır. Üretimde ise bir makinenin veya hattın durduğu süre için kullanılır.

Downtime ile uptime arasındaki fark nedir?

Uptime sistemin çalıştığı, downtime çalışmadığı süredir. İkisinin toplamı ölçülen dönemin tamamına eşittir; %99,9 uptime, dönemin %0,1’inde downtime olabileceği anlamına gelir.

%100 uptime mümkün mü?

Pratikte hayır. Donanım, yazılım ve ağ bileşenlerinin hepsi bir gün bakım veya arıza nedeniyle durabilir. Yedekli sistemlerle kesinti süresi çok kısaltılabilir ama tamamen sıfırlanamaz.

Kategoriler

Son yazılar